lenfodemfzt

Lenfödem lenf sisteminin dokular arasında yer alan sıvının kendine üstüne düşen kısmını dokudan drene edememesi sonucu gelişir.

• Temel olarak iki tip lenfödem vardır;
• Primer LenfödemLenfödem

PRİMER (DOĞUŞTAN GELEN) LENFÖDEM

Kalıtsal bir hastalıktır. Hastanın soy ağacı incelendiğinde sıklıkla başka lenfödem vakalarına rastlanır.

Primer lenfödem, bebeğin anne karnında gelişimi sırasında lenf sisteminin yeterli gelişememesi sonucu ortaya çıkar. Tipik olarak ayaktan başlayıp, yukarıya gövdeye doğru çıkan ödem ile karakterizedir. Kolda primer lenfödem görülmesi çok nadirdir. Primer lenfödemde lenf damarlarındaki gelişim bozukluğu anne karnında iken olmasına rağmen lenfödemin açığa çıkışı değişik yaşlarda olur. Primer lenfödem açığa çıktığı yaşa göre 3 grupta sınıflandırılır;

• Konjenital Lenfödem: Milroy’s sendromu olarak da bilinir. Ödem doğumda veya yaşamın ilk iki yılında açığa çıkar.

• Praecox Lenfödem: Meige hastalığı olarak da bilinir. 2-35 yaş arasında görülür. Çoğunluğu ergenliğe giriş döneminde olmak üzere primer lenfödem vakalarının yaklaşık %70’i bu gruptadır. Kadınlarda erkeklere göre 4 kat daha fazla görülür ve genelde tek bacak etkilenir.

• Tarda Lenfödem: 35 yaşından sonra görülen lenfödemdir. Ödem tek bacakta veya iki bacakta birden görülebilir. İki bacakta birden görülen ödem asimetriktir yani ödemin başlangıcı, ilerlemesi ve ödem oranı her iki bacakta birbirinden farklıdır. Kadınlarda daha fazla olmakla beraber her iki cinste de görülür. Bu tip lenfödem genelde aniden ve bir sebep olmaksızın başlar. Bazen sinek ısırığı gibi çok küçük etkenlerden dolayı tetiklenir.

SEKONDER LENFÖDEM

Bu tip lenfödemde lenf sistemi sonradan zarar görür ve işlevini yapmada yetersiz kalır. Vücudun herhangi bir bölümünde lenfödem görülebilir fakat en çok kol ve bacakları etkiler. Lenfödem lenfatik akışı engelleyen etkenin oluşmasından kısa süre sonra açığa çıkabilir. Bazı durumlarda ise lenf sisteminin zarar görmesine rağmen vücut sıvı dengesini korumayı başarır ve uzun süre lenfödemin açığa çıkmasını engeller. Zamanla farklı faktörlerin etkisiyle lenfödem uzun yıllar sonra açığa çıkabilir. Sekonder lenfödeme neden olan başlıca faktörler;

• Kanser nedeniyle lenf nodüllerinin alınması, lenf nodu biyopsisi, radyasyon tedavisi, kemoterapi, mastektomi ve diğer cerrahi yöntemler tedavi edilen bölgedeki lenf akışını bozarak lenfödeme neden olabilir. Gelişen ülkelerde kanser tedavisi en sık görülen sekonder lenfödem sebebidir.
• Filaria adı verilen ve tropik bölgelerde yaşayan sivrisineğin sokması sonucu sekonder lenfödem görülebilir (filariasis lenfödem). Tüme sekonder lenfödem vakalı içinde Dünya’da en sık görülen lenfödemdir.
• Yanıklar cilt altı dokuda yer alan lenf damarlarına zarar vererek sekonder lenfödeme neden olabilir.
• Yanık, yaralanma veya herhangi bir nedenden dolayı oluşan scar (yara) dokusu lenf sıvısının normal akışını bloke edebilir.
• Obesite lenf sistemi üzerine aşırı yük bindirerek sekonder lenfödeme neden olabilir.
• Kırıklar, eklem çıkıkları ve diğer yaralanmalar lenfatik sisteme zarar vererek lenfödeme neden olabilir.
• Sık geçirilen enfeksiyon atakları lenfödeme nende olabilir.
• Kas hareketini azaltan, normal kas ve eklem pompasını ektivasyonunu yavaşlatan paralizi, multiple sclerozis, hareketsizlik gibi durumlarda da sekonder lenfödem görülebilir.
• Lipödem sonucu lenfödem gelişebilir (lipolenfatik lenfödem).
• Kronik venöz yetmezliğe bağlı olarak zamanla lenfödem gelişebilir (kronik venöz lenfatik yetmezlik).

Burada unutulmamalıdır ki lenf sisteminin düzgünlüğünün bozulması kesin olarak lenfödemin gelişeceği anlamı taşımamaktadır. Lenfödem hiçbir zaman ortaya çıkmayabilir. Fakat lenf sisteminin düzgünlüğünün bozulması ile birlikte kişi artık ‘’lenfödem riski’’ altındadır ve lenfödemin tetiklenmemesi için yaşamı boyunca dikkat etmesi gereken noktalar konusunda dikkatli olmalıdır.

Lenfödem gelişimi belli aşamalarda meydana gelmektedir. Bunun için değişik sınıflandırmalar yapılmıştır. Uluslar arası Lenfoloji Birliği’nin sınıflandırmasına göre lenfödem 4 aşamada tanımlanmıştır;

Stage 0: Şişlik yoktur veya parmak ile basıldığında deride çukurluk oluşmaz. Fakat hasta sıvı birikimi ve fibrotik değişikliklerden dolayı ağırlık hissi duyar. Bu süre aylarca veya yıllarca sürebilir.

Stage I: Proteinden zengin sıvı birikimi vardır. Gözle görülür belirgin ödem vardır. Ödem geri dönüşümlüdür, basınç uygulaması ile veya yüksekte tutulduğunda iner. Bu nedenle hasta sabah uyandığında şiş olan kolunun veya bacağının normal hale geldiğini görür. Deriye parmak ile basıldığında çukurluk (pitting) oluşur. Bu nedenle bu safhadaki ödeme pitting lenfödem de denir.

Stage II: Bu aşamada ödem kendiliğinden inmez. Orta derecede şişlikte hala minimalde olsa pitting görülebilir. Proteinler fibroblast salınımını, konnektif ve scar doku oluşumunu sitümüle eder. Bu nedenle doku sert ve kalınlaşmıştır. Bu devrede selülit gibi enfeksiyonların görülme riski yüksektir.

Stage III: Bu aşamada cilt daha derin tabakalarına kadar etkilenmiştir, deri serttir. Birçok cilt değişikliği görülür. Deri o denli sertleşir ki, fil derisi gibi olur. Bu nedenle bu aşamaya fil hastalığı (lymphostatic elephantiasis) adı verilir. Şişlik oldukça fazladır ve tedavi olmaksızın inmez. Ciltte çatlaklar, yaralar oluşur ve bakterilerin bu çatlaklardan içeri girerek enfeksiyona neden olma riski artar. Yaralardan lenf sıvısı dışarı sızar. Ayrıca çok çeşitli cilt değişiklikleri görülür.


Lenfödemin stage II’den stage III’e geçmesi her hastada gerçekleşmez. Fakat lenfödem kontrol altına alınmadığı sürece ilerlemeye devam eder.


KAYNAKLAR

• Tiwari A, Cheng K, Buttom M, Myint F, Hamilton G. (2003). Differential Diagnosis Investigation and Current Treatment of Lower Limb Lymphedema. Arches of Surgery, 138:152-161.
• Moser-Fialka Veronika, Crevenna R, Korpan M, and Quittan M. (2003). Cancer Rehabilitation. Particularly With Aspects on Physical Impairments. Journal of Rehabilitation Medicine, 35:153-162.
• Sam Donaldson. Lymphedema: Understanding and Managing Lymphedema After Cancer Treatment. American Cancer Society, Georgia, 2006.
• Ann Ehrlich, Alma Vinje-Harrewijn, Elizabeth McMahon. Living Well With Lymphedema. Lymph Notes, San Francisco, 2005.
• Deborah G. Kelly. A Primer on Lymphedema. Pearson Education, New Jersey, 2002